प्रधानमंत्री आवास योजना ही भारत सरकारची महत्त्वाची योजना असून तिचा उद्देश “सर्वांसाठी घर” हा आहे. २०१५ साली सुरू झालेल्या या योजनेअंतर्गत आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल, अल्प उत्पन्न गट, मध्यमवर्ग तसेच ग्रामीण भागातील गरजू कुटुंबांना स्वतःचे पक्के घर मिळावे यासाठी आर्थिक मदत दिली जाते. ही योजना दोन भागांत राबवली जाते – शहरी भागासाठी आणि ग्रामीण भागासाठी.
योजनेचे प्रकार
प्रधानमंत्री आवास योजना (शहरी) ही शहर व नगरपालिकांसाठी आहे, तर प्रधानमंत्री आवास योजना (ग्रामीण) ही गावाकडील कुटुंबांसाठी आहे. दोन्ही योजनांचे उद्दिष्ट समान असले तरी पात्रता व लाभाच्या रकमेमध्ये थोडा फरक आहे.
योजनेचे मुख्य उद्दिष्ट
या योजनेचा मुख्य हेतू म्हणजे झोपडपट्टी, भाड्याच्या घरात किंवा कच्च्या घरात राहणाऱ्या कुटुंबांना सुरक्षित, पक्के आणि मूलभूत सुविधांसह घर उपलब्ध करून देणे. महिलांच्या सशक्तीकरणासाठी घराच्या मालकीत महिलांचे नाव असणे प्राधान्याने आवश्यक ठेवले आहे.
शहरी भागासाठी पात्रता (PMAY Urban)
शहरी योजनेत खालील गटांचा समावेश होतो
EWS – वार्षिक उत्पन्न ३ लाखांपर्यंत
LIG – वार्षिक उत्पन्न ३ ते ६ लाख
MIG-1 – वार्षिक उत्पन्न ६ ते १२ लाख
MIG-2 – वार्षिक उत्पन्न १२ ते १८ लाख
अर्जदाराकडे भारतात कुठेही स्वतःचे पक्के घर नसावे. अर्जदार विवाहित असल्यास पत्नीच्या नावावरही घर नसावे.
ग्रामीण भागासाठी पात्रता (PMAY Gramin)
ग्रामीण योजनेत प्रामुख्याने कच्च्या घरात राहणारे, बेघर कुटुंब, अनुसूचित जाती-जमाती, अल्पसंख्याक, विधवा महिला, दिव्यांग व्यक्ती यांना प्राधान्य दिले जाते. पात्र लाभार्थी SECC डेटानुसार निवडले जातात.
मिळणारे लाभ
शहरी भागात घरकर्जावर व्याज अनुदान दिले जाते. हे अनुदान थेट बँकेमार्फत कर्ज खात्यात जमा होते, त्यामुळे EMI कमी होते.
ग्रामीण भागात थेट घर बांधणीसाठी आर्थिक मदत दिली जाते. मैदानी भागात सुमारे १.२० लाख रुपये आणि डोंगराळ/दुर्गम भागात सुमारे १.३० लाख रुपये मदत दिली जाते.
घराचे किमान निकष
या योजनेतून बांधले जाणारे घर किमान २५ चौ.मी. क्षेत्रफळाचे असते. घरात स्वयंपाकघर, वीज, पाणी, शौचालय यासारख्या मूलभूत सुविधा असणे आवश्यक आहे. ग्रामीण भागात स्वच्छ भारत मिशनअंतर्गत शौचालयाची वेगळी मदतही मिळते.
अर्ज करण्याची प्रक्रिया (शहरी)
शहरी भागातील नागरिक ऑनलाइन पद्धतीने अर्ज करू शकतात.
अर्ज करताना आधार क्रमांक, बँक खाते, उत्पन्नाचा तपशील, सध्याच्या निवासाची माहिती द्यावी लागते. अर्ज यशस्वी झाल्यानंतर त्याची तपासणी केली जाते आणि पात्र असल्यास लाभ मंजूर होतो.
अर्ज प्रक्रिया (ग्रामीण)
ग्रामीण भागात बहुतेक वेळा ग्रामपंचायत, पंचायत समिती किंवा संबंधित शासकीय कार्यालयामार्फत अर्ज प्रक्रिया केली जाते. लाभार्थ्यांची निवड सरकारी यादीतून होते.
आवश्यक कागदपत्रे
आधार कार्ड
ओळखपत्र
उत्पन्न प्रमाणपत्र
बँक पासबुक
रहिवासी प्रमाणपत्र
जातीचे प्रमाणपत्र (लागू असल्यास)
योजनेचे महत्त्व
प्रधानमंत्री आवास योजना केवळ घर देणारी योजना नाही तर ती सामाजिक सुरक्षितता, महिलांचे सशक्तीकरण आणि जीवनमान उंचावणारी योजना आहे. आज लाखो कुटुंबांना या योजनेमुळे स्वतःचे घर मिळाले आहे आणि महाराष्ट्रातही ही योजना प्रभावीपणे राबवली जात आहे.
PMAY अर्ज कसा करायचा, लाभार्थी यादी कशी पाहायची आणि स्टेटस कसे तपासायचे .
1) शहरी भागासाठी PMAY अर्ज कसा करायचा (Online)
शहर/नगरपालिका क्षेत्रात राहणाऱ्यांसाठी ही प्रक्रिया उपयुक्त आहे.
- अधिकृत PMAY (Urban) पोर्टल उघडा.
- “Citizen Assessment” किंवा “Apply for PMAY-U” पर्याय निवडा.
- आधार क्रमांक टाका आणि OTP पडताळणी करा.
- वैयक्तिक माहिती भरा – नाव, पत्ता, उत्पन्न गट (EWS/LIG/MIG)
- सध्याच्या घराची स्थिती निवडा (कच्चे/भाड्याचे/झोपडपट्टी इ.)
- बँक खाते व संपर्क माहिती भरा.
- फॉर्म सबमिट करा आणि Application Number जतन करा.
टीप: अर्ज मंजूर झाल्यावर घरकर्जावर व्याज अनुदान बँकेमार्फत मिळते.
2) ग्रामीण भागासाठी PMAY अर्ज कसा होतो
ग्रामीण भागात थेट ऑनलाइन अर्ज कमी प्रमाणात घेतला जातो.
• ग्रामपंचायत / पंचायत समिती कार्यालयाशी संपर्क
• SECC डेटानुसार पात्रता तपासली जाते
• नाव यादीत असल्यास घरकुलासाठी टप्प्याटप्प्याने रक्कम खात्यात जमा
• घर पूर्णतेनुसार पुढील हप्ते दिले जातात
3) महाराष्ट्रात “आपले सरकार” पोर्टलवरून प्रक्रिया
महाराष्ट्रातील नागरिकांसाठी ही पद्धत सोपी आहे.
- “आपले सरकार” पोर्टलवर लॉगिन करा
- Housing / Urban Development विभाग निवडा
- प्रधानमंत्री आवास योजना निवडा
- अर्ज भरा किंवा आधीच्या अर्जाचे स्टेटस पाहा
- आवश्यक असल्यास कागदपत्रे अपलोड करा
4) PMAY लाभार्थी यादी कशी पाहायची
तुमचे नाव मंजूर यादीत आहे का ते असे तपासा:
• PMAY पोर्टलवर “Search Beneficiary” किंवा “Beneficiary List”
• आधार क्रमांक / Application ID टाका
• जिल्हा, तालुका, गाव/वॉर्ड निवडा
• नाव असल्यास तपशील दिसेल
5) अर्ज स्टेटस कसे तपासायचे
• अर्ज क्रमांक (Application ID) वापरा
• “Track Assessment Status” पर्याय निवडा
• Pending / Approved / Rejected अशी स्थिती दिसते
6) मिळणारे आर्थिक फायदे
शहरी भाग
• EWS/LIG – घरकर्जावर व्याज अनुदान (EMI कमी)
• MIG – उत्पन्न गटानुसार मर्यादित व्याज सवलत
ग्रामीण भाग
• साधारण 1.20 लाख रुपये (मैदानी)
• साधारण 1.30 लाख रुपये (डोंगराळ/दुर्गम)
7) सामान्य चुका टाळा
• चुकीचा उत्पन्न गट निवडू नका
• आधार व बँक तपशील जुळलेले असावेत
• आधीपासून पक्के घर असल्यास अर्ज नाकारला जातो
• अर्ज क्रमांक जतन न केल्यास स्टेटस तपासता येत नाही
8) कोणाला प्राधान्य मिळते
• महिला (घर महिलांच्या नावावर)
• विधवा, दिव्यांग
• अनुसूचित जाती-जमाती
• आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल कुटुंब
PMAY कर्ज EMI उदाहरण + अर्ज Reject झाला तर काय करावे .
1) PMAY कर्ज EMI – प्रत्यक्ष उदाहरण
समजा,
घराची किंमत: 12 लाख
तुमचे स्वतःचे पैसे (Down Payment): 2 लाख
बँक कर्ज: 10 लाख
कालावधी: 20 वर्षे
बँकेचा व्याजदर: 8.5%
PMAY शिवाय EMI सुमारे 8,700 – 8,800 रुपये येते.
जर तुम्ही EWS/LIG गटात असाल तर PMAY अंतर्गत व्याज अनुदान (सब्सिडी) मिळते. ही सब्सिडी थेट कर्ज खात्यात जमा होते, त्यामुळे कर्जाची मूळ रक्कम कमी होते.
सब्सिडी मिळाल्यानंतर प्रभावी कर्ज सुमारे 7–7.5 लाखांपर्यंत कमी होऊ शकते.
त्यामुळे नवीन EMI सुमारे 6,200 – 6,500 रुपये होते.
म्हणजेच दरमहा साधारण 2,200 – 2,500 रुपयांची बचत होते.
20 वर्षांत ही बचत लाखोंमध्ये जाते.
टीप: अचूक EMI बँक, कर्ज कालावधी आणि मंजूर सब्सिडीवर अवलंबून बदलते.
2) कोणत्या गटाला किती फायदा
EWS – जास्तीत जास्त फायदा, व्याज सवलत जास्त
LIG – चांगली व्याज सवलत
MIG-1 / MIG-2 – मर्यादित व्याज सवलत, पण EMI कमी होते
3) PMAY अर्ज Reject का होतो (कारणे)
• आधीच तुमच्या किंवा पत्नीच्या नावावर पक्के घर आहे
• चुकीचा उत्पन्न गट निवडला
• आधार, बँक खाते, नाव यामध्ये mismatch
• अपूर्ण किंवा चुकीची माहिती
• एकाच कुटुंबातून दोन अर्ज
• कागदपत्रे अपलोड न करणे
4) अर्ज Reject झाला तर काय करावे
पहिला टप्पा
तुमच्या अर्जाचा स्टेटस तपासा आणि Reject reason नीट वाचा.
दुसरा टप्पा
जर चूक माहितीमुळे reject झाला असेल तर नवीन अर्ज भरा.
(जुना अर्ज edit करण्याची सुविधा बहुतेक वेळा नसते.)
तिसरा टप्पा
शहरी भाग – नगरपालिका / PMAY सेलशी संपर्क करा
ग्रामीण भाग – ग्रामपंचायत किंवा पंचायत समिती
चौथा टप्पा
आधार, उत्पन्न प्रमाणपत्र, बँक तपशील अपडेट करून पुन्हा अर्ज करा.
5) महत्त्वाच्या सूचना (अनुभवावरून)
• अर्ज भरताना घाई करू नका
• उत्पन्न गट चुकीचा घेतल्यास नक्की reject होतो
• महिलांच्या नावावर घर असल्यास मंजुरीची शक्यता वाढते
• अर्ज क्रमांक सुरक्षित ठेवा
• बँकेत कर्जासाठी अर्ज करताना PMAY सब्सिडीबाबत स्पष्ट सांगा
मोबाईलवर PMAY लाभार्थी यादी कशी पाहायची + अर्ज स्टेटस कसे तपासायचे.
1) PMAY ग्रामीण – मोबाईलवर नाव यादीत आहे का ते कसे पाहायचे
ही पद्धत गावातील लाभार्थ्यांसाठी उपयुक्त आहे.
- मोबाईल ब्राऊजर उघडा
- PMAY (Gramin) लाभार्थी यादी पेज उघडा
- State मध्ये Maharashtra निवडा
- District → Taluka → Gram Panchayat निवडा
- “Submit” केल्यावर यादी दिसते
- नाव/वडिलांचे नाव/घर क्रमांक शोधा
टीप: नाव दिसत असल्यास तुम्ही पात्र लाभार्थी आहात.
2) PMAY शहरी – अर्ज स्टेटस मोबाईलवर कसे पाहायचे
शहर/नगरपालिका क्षेत्रासाठी.
- PMAY Urban पोर्टल उघडा
- “Track Assessment Status” निवडा
- Application ID किंवा Mobile Number टाका
- OTP पडताळणी करा
- Status दिसेल – Pending / Approved / Rejected
3) “आपले सरकार” पोर्टलवरून स्टेटस (महाराष्ट्र)
महाराष्ट्रातील दोन्ही (Urban + Gramin) साठी उपयुक्त.
- आपले सरकार पोर्टल उघडा
- Login / Register करा
- Housing विभाग → PMAY
- “My Applications” मध्ये स्टेटस पहा
- आवश्यक असल्यास कागदपत्रे अपलोड करा
4) नाव यादीत नसेल तर काय करावे
• ग्रामपंचायत (ग्रामीण) – लेखी अर्ज/हरकत नोंदवा
• नगरपालिका/नगरपरिषद (शहरी) – PMAY सेलला भेट द्या
• SECC डेटामध्ये चूक असल्यास दुरुस्तीची मागणी करा
• नवीन अर्ज भरण्यापूर्वी पात्रता पुन्हा तपासा.
पंतप्रधान आवास योजनेअंतर्गत देशातील लाखो लोकांना हक्काचे घर मिळाले आहे.
गर्भवती महिलांसाठी आनंदाची बातमी ! 11000 ₹ आर्थिक मदत मिळणार.