अजित पवार हे नाव महाराष्ट्राच्या राजकारणात अनेक दशकं केंद्रस्थानी राहिलं. सत्ता बदलली, सरकारे बदलली, युती तुटल्या आणि नव्या युती तयार झाल्या, तरीही अजित पवार हे नाव कायम चर्चेत राहिलं. काहींसाठी ते कडक पण काम करणारे नेते होते, काहींसाठी वादग्रस्त पण अपरिहार्य राजकारणी. त्यांचा प्रवास हा केवळ यशाचा नव्हता, तर संघर्ष, टीका, आरोप, पुनरागमन आणि प्रभाव यांचा एकत्रित आलेख होता.
अजित पवार यांचा जन्म २२ जुलै १९५९ रोजी महाराष्ट्रात झाला. बालपणाचा काही काळ आजी-आजोबांच्या घरी गेला. ग्रामीण वातावरण, साधी जीवनशैली आणि कष्टकरी लोकांचं जगणं त्यांनी लहानपणापासून जवळून पाहिलं. शेतकरी समाजाच्या अडचणी, पाण्याची टंचाई, शेतीवर अवलंबून असलेलं आयुष्य याचा त्यांच्या विचारांवर खोल परिणाम झाला. याच काळात त्यांच्यात ठामपणा आणि निर्णय घेण्याची वृत्ती तयार झाली, असं त्यांच्या जवळच्या लोकांचं म्हणणं आहे.
पवार कुटुंबाचं नाव महाराष्ट्राच्या राजकारणात आधीपासूनच ओळखीचं होतं. घरात राजकीय चर्चा, नेत्यांच्या भेटी, कार्यकर्त्यांची ये-जा ही नेहमीची गोष्ट होती. त्यामुळे सार्वजनिक जीवन त्यांच्यासाठी नवीन नव्हतं. मात्र केवळ नातेसंबंधांच्या आधारावर पुढे जाण्याऐवजी त्यांनी प्रत्यक्ष कामातून आपली जागा निर्माण केली. औपचारिक शिक्षण जरी मर्यादित राहिलं, तरी अनुभव, निरीक्षण आणि व्यवहारज्ञान यामुळे त्यांनी स्वतःला घडवलं.अवघ्या वीस वर्षांच्या वयात अजित पवार यांनी सार्वजनिक जीवनात प्रवेश केला. सुरुवातीला त्यांनी सहकार क्षेत्रात काम सुरू केलं. सहकारी संस्था, साखर कारखाने, दूध संघ आणि बँका या ग्रामीण महाराष्ट्राच्या राजकारणाचा कणा असतात. या क्षेत्रात काम करताना त्यांनी लोकांची नाडी ओळखली. कोणत्या मुद्द्यावर लोक भावनिक होतात, कुठे स्वार्थ काम करतो आणि कुठे तडजोड करावी लागते, याचा अनुभव त्यांनी इथे घेतला.
१९९१ हे वर्ष त्यांच्या राजकीय आयुष्यात निर्णायक ठरलं. याच वर्षी त्यांनी पहिल्यांदा निवडणूक लढवली आणि यश मिळवलं. बारामती मतदारसंघातून निवडून येत त्यांनी विधिमंडळात प्रवेश केला. पुढील अनेक वर्षे हा मतदारसंघ त्यांच्या राजकीय ताकदीचं केंद्र बनला. सलग विजय, मजबूत संघटन आणि स्थानिक पातळीवरील प्रभाव यामुळे बारामती हा त्यांचा अभेद्य किल्ला म्हणून ओळखला जाऊ लागला.आमदार म्हणून काम करताना अजित पवार यांनी स्थानिक प्रश्नांवर लक्ष केंद्रित केलं. रस्ते, पाणीपुरवठा, शेतीसाठी वीज, शिक्षण संस्था, आरोग्य सुविधा अशा मूलभूत गरजांवर त्यांनी भर दिला. थेट लोकसंपर्क, तक्रारी ऐकून घेणं आणि अधिकाऱ्यांवर दबाव टाकून काम करून घेणं ही त्यांची कार्यपद्धत होती. त्यामुळे काही अधिकाऱ्यांना ते कठोर वाटत असले, तरी सामान्य लोकांमध्ये “काम करून देणारा नेता” अशी प्रतिमा तयार झाली.राज्य सरकारमध्ये पुढे त्यांना वेगवेगळी खाती मिळाली. कृषी, ऊर्जा, नियोजन, ग्रामीण विकास आणि विशेषतः जलसंपदा ही खाती त्यांनी सांभाळली. महाराष्ट्रात पाण्याचा प्रश्न कायमच संवेदनशील राहिला आहे. दुष्काळी भाग, अपूर्ण प्रकल्प, शेतकऱ्यांची परिस्थिती यामुळे जलसंपदा खाते अत्यंत महत्त्वाचं मानलं जातं. या खात्यात असताना त्यांनी अनेक मोठे निर्णय घेतले. काही प्रकल्पांमुळे सिंचनक्षेत्र वाढल्याचं सांगितलं गेलं, तर काही निर्णयांवरून मोठे वाद निर्माण झाले.
जलसंपदा खात्याशी संबंधित काही प्रकल्पांवर भ्रष्टाचाराचे आरोप झाले आणि अजित पवार यांच्यावर टीकेची झोड उठली. माध्यमांतून सतत बातम्या येऊ लागल्या, विरोधकांनी राजीनाम्याची मागणी केली. या टप्प्यावर त्यांना उपमुख्यमंत्रीपदाचा राजीनामा द्यावा लागला. हा काळ त्यांच्या राजकीय आयुष्यातील सर्वात कठीण टप्प्यांपैकी एक मानला जातो. आरोप, चौकशी आणि दबाव यांचा सामना करत त्यांनी संयम राखला.या संकटानंतर अनेकांना वाटलं की अजित पवार यांचा राजकीय प्रवास संपेल. मात्र त्यांनी हार मानली नाही. संघटन, समर्थकांची साथ आणि राजकीय अनुभव यांच्या जोरावर त्यांनी पुन्हा उभं राहण्याचा प्रयत्न केला. काही काळानंतर ते पुन्हा सत्तेच्या केंद्रस्थानी आले. हे पुनरागमन त्यांच्या राजकीय ताकदीचं मोठं उदाहरण मानलं जातं.
२०१० मध्ये अजित पवार प्रथमच महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री झाले. त्यानंतर वेगवेगळ्या सरकारांमध्ये त्यांनी अनेक वेळा हे पद भूषवलं. इतक्या वेळा उपमुख्यमंत्री राहणारा नेता म्हणून त्यांची वेगळी ओळख तयार झाली. मुख्यमंत्री बदलले, आघाड्या बदलल्या, पण अजित पवार सत्तेच्या जवळच राहिले. त्यामुळेच “पॉवर सेंटर” अशी त्यांची ओळख निर्माण झाली.त्यांची कार्यशैली नेहमीच चर्चेचा विषय राहिली. ते फारशी भाषणबाजी करत नसत. थेट बोलणं, थेट आदेश देणं आणि निकाल अपेक्षित ठेवणं ही त्यांची पद्धत होती. काही वेळा त्यांच्या वक्तव्यांमुळे वाद झाले. विरोधकांनी अहंकार, दहशत आणि सत्तेचा गैरवापर असे आरोप केले. मात्र समर्थकांच्या मते हीच थेट शैली त्यांना प्रभावी बनवते.
२०१९ मध्ये घडलेला पहाटेचा शपथविधी हा त्यांच्या राजकीय आयुष्यातील सर्वात नाट्यमय प्रसंग ठरला. अचानक घडलेल्या या घटनेने संपूर्ण देशाचं लक्ष महाराष्ट्राकडे वेधलं. काही तास टिकलेलं सरकार, त्यानंतर बदललेली समीकरणं आणि पुन्हा सत्तेत परतणं यामुळे अजित पवार यांची प्रतिमा अधिक गूढ आणि अनपेक्षित निर्णय घेणाऱ्या नेत्याची झाली.
अजित पवार यांच्या राजकीय प्रवासाचा पुढचा टप्पा अधिक गुंतागुंतीचा, नाट्यमय आणि महाराष्ट्राच्या सत्तारचनेवर थेट परिणाम करणारा ठरला. २०१० नंतरचा काळ हा अजित पवार यांच्या आयुष्यातील सर्वाधिक चर्चेत राहिलेला काळ मानला जातो. उपमुख्यमंत्रीपद, सत्ता-समीकरणे, पक्षांतर्गत मतभेद, शरद पवार यांच्याशी नातेसंबंध, तसेच मुख्यमंत्रीपदाची संधी कायम दूर राहणे – या सगळ्या गोष्टी या टप्प्यात अधिक ठळकपणे समोर आल्या.२०१० मध्ये जेव्हा अजित पवार प्रथमच उपमुख्यमंत्री झाले, तेव्हा त्यांना महाराष्ट्राच्या राजकारणातील भविष्यातील मुख्यमंत्री म्हणून पाहिले जाऊ लागले. प्रशासनाची जाण, निर्णयक्षमता, संघटन आणि जनाधार या सगळ्या बाबतीत ते इतर नेत्यांपेक्षा पुढे असल्याचे अनेकांचे मत होते. मंत्रालयात त्यांची उपस्थिती अधिकाऱ्यांसाठी निर्णायक ठरायची. बैठका लांबत नसत, निर्णय थेट घेतले जात आणि कामाची गती वाढायची. यामुळेच ते “काम करून घेणारा नेता” म्हणून ओळखले जाऊ लागले.मात्र याच काळात त्यांच्या स्वभावाबद्दल विरोधाभासी मतेही तयार झाली. काही अधिकाऱ्यांना त्यांची शैली दडपशाहीची वाटत असे, तर काहींना ती परिणामकारक. राजकारणात त्यांचा दबदबा वाढत असताना पक्षांतर्गत अस्वस्थताही वाढत होती. अजित पवार हे पक्षातील दुसरे महत्त्वाचे नेते म्हणून ओळखले जात होते, पण अंतिम निर्णयाचा अधिकार अजूनही शरद पवार यांच्याकडेच होता. या दोन पिढ्यांमधील अंतर अनेकदा चर्चेचा विषय ठरले.जलसंपदा खात्याशी संबंधित आरोप आणि त्यानंतर आलेला राजीनामा हा त्यांच्या कारकिर्दीतील मोठा धक्का होता. या घटनेनंतर काही काळ अजित पवार राजकीयदृष्ट्या अडचणीत सापडले. माध्यमांतून सातत्याने टीका, विरोधकांचे हल्ले आणि चौकशी यंत्रणांचा दबाव यामुळे त्यांचा प्रभाव कमी होईल, असे वाटत होते. मात्र प्रत्यक्षात त्यांनी संघटन आणि समर्थकांची साथ टिकवून ठेवली. ग्रामीण भागातील सहकारी संस्थांवरील पकड आणि कार्यकर्त्यांशी असलेले थेट संबंध यामुळे ते पूर्णपणे बाजूला पडले नाहीत.
२०१४ नंतर महाराष्ट्राच्या राजकारणात नवे प्रयोग सुरू झाले. भाजपचा उदय, काँग्रेस-राष्ट्रवादी आघाडीचे बदलते स्थान आणि नव्या युती यामुळे सत्ता-समीकरणे सतत बदलत राहिली. या सगळ्या बदलांमध्ये अजित पवार हे कायम निर्णायक घटक म्हणून राहिले. सरकार कोणाचेही असो, त्यांची भूमिका महत्त्वाची ठरायची. त्यामुळेच “पॉवर सेंटर” ही ओळख अधिक ठळक झाली.२०१९ सालचा पहाटेचा शपथविधी हा त्यांच्या राजकीय आयुष्यातील सर्वात नाट्यमय आणि वादग्रस्त टप्पा ठरला. अचानक घेतलेल्या निर्णयामुळे संपूर्ण देश चकित झाला. काही तासांतच सरकार स्थापन होणे, त्यानंतर अवघ्या काही दिवसांत ते सरकार कोसळणे आणि पुन्हा नव्या समीकरणांतून सत्ता स्थापन होणे – या सगळ्या घडामोडींनी अजित पवार यांना राष्ट्रीय पातळीवर चर्चेत आणले. काहींनी हा निर्णय धाडसी आणि राजकीय चातुर्याचा भाग मानला, तर काहींनी याला विश्वासघात आणि घाईचा निर्णय म्हटले.या घटनेनंतर अजित पवार पुन्हा पक्षात परतले आणि पुन्हा उपमुख्यमंत्री झाले. ही बाब त्यांच्या राजकीय ताकदीचे उदाहरण मानली जाते. राजकारणात इतका मोठा धक्का बसूनही पुन्हा सत्तेच्या केंद्रस्थानी पोहोचणे सोपे नसते. मात्र अजित पवार यांनी हे करून दाखवले. यामुळेच त्यांना “राजकीय पुनरागमनाचा मास्टर” असेही काही विश्लेषक म्हणू लागले.
तथापि, या सगळ्या काळात एक प्रश्न कायम उपस्थित राहिला – अजित पवार मुख्यमंत्री का बनू शकले नाहीत? अनुभव, जनाधार, प्रशासनाची जाण असूनही मुख्यमंत्रीपद कायम त्यांच्यापासून दूर राहिले. याबाबत त्यांनी एकदा अप्रत्यक्षपणे नाराजी व्यक्त केली होती. काही नातेसंबंध, काही राजकीय गणिते आणि पक्षातील समीकरणे यामुळे संधी मिळाली नाही, अशी भावना त्यांच्या वक्तव्यांतून दिसून आली. ही खंत त्यांच्या राजकीय प्रवासाचा कायमस्वरूपी भाग बनली.
शरद पवार यांच्याशी असलेले नाते हे त्यांच्या आयुष्यातील सर्वात महत्त्वाचे आणि गुंतागुंतीचे नाते मानले जाते. मार्गदर्शक, नेता आणि कुटुंबप्रमुख म्हणून शरद पवार यांचा प्रभाव मोठा होता. मात्र काळानुसार मतभेदही वाढले. निर्णयांची दिशा, पक्षाची रणनीती आणि भविष्यातील नेतृत्व यावरून मतभिन्नता असल्याचे अनेकदा दिसून आले. तरीही सार्वजनिक पातळीवर हे मतभेद फारसे उघडपणे मांडले गेले नाहीत.
अजित पवार यांची प्रतिमा नेहमीच थेट बोलणाऱ्या नेत्याची राहिली. त्यांच्या वक्तव्यांमुळे अनेकदा वाद झाले. काही विधानांमुळे सामाजिक गट नाराज झाले, तर काही वेळा त्यांना माफी मागावी लागली. विरोधकांनी या वक्तव्यांचा वापर करून त्यांच्यावर अहंकार आणि असंवेदनशीलतेचे आरोप केले. मात्र समर्थकांच्या मते ही थेट शैलीच त्यांना इतरांपेक्षा वेगळे बनवते.
वैयक्तिक आयुष्याच्या बाबतीत अजित पवार फारसे प्रसिद्धीझोतात राहिले नाहीत. कुटुंबाला राजकारणापासून काहीसे दूर ठेवण्याची त्यांची भूमिका होती. पत्नी सुनेत्रा पवार सामाजिक उपक्रमांमध्ये सहभागी असल्या, तरी राजकीय वक्तव्यांपासून दूर राहिल्या. मुलगा पार्थ पवार याने काही काळ राजकारणात प्रवेश करण्याचा प्रयत्न केला, मात्र अजून त्याची भूमिका स्थिर झालेली नाही. यावरून अजित पवार कुटुंबातील प्रत्येकाने स्वतःचा मार्ग निवडावा, अशी भूमिका असल्याचेही दिसून येते.
पश्चिम महाराष्ट्रात अजित पवार यांचा प्रभाव सर्वाधिक होता. बारामती, पुणे, सातारा, सांगली, सोलापूर या भागांत सहकारी संस्था, साखर कारखाने आणि बँकांमधून त्यांनी मजबूत नेटवर्क उभे केले. ग्रामीण राजकारणात हीच ताकद निर्णायक ठरते. त्यामुळेच या भागात त्यांना आव्हान देणे कोणत्याही पक्षासाठी कठीण होते.राजकीय विश्लेषकांच्या मते अजित पवार हे विचारसरणीपेक्षा व्यवहाराला जास्त महत्त्व देणारे नेते होते. बदलत्या परिस्थितीनुसार भूमिका घेणे, योग्य वेळी निर्णय बदलणे आणि सत्ता टिकवणे ही त्यांची ताकद होती. काहींसाठी हे राजकीय चातुर्य होते, तर काहींसाठी संधीसाधूपणा. या दोन टोकांच्या मध्येच त्यांची खरी प्रतिमा तयार झाली.या सगळ्या प्रवासात अजित पवार यांनी महाराष्ट्राच्या राजकारणावर खोल ठसा उमटवला. ते मुख्यमंत्री झाले नाहीत, पण अनेक मुख्यमंत्री सरकार त्यांच्या भूमिकेवर अवलंबून होते. सत्ता-समीकरणे ठरवणारा नेता म्हणून त्यांची ओळख निर्माण झाली. त्यांच्या उपस्थितीशिवाय कोणतेही मोठे राजकीय गणित पूर्ण होत नसे, अशी भावना अनेकदा व्यक्त केली जात होती.
Ajit Pawar यांच्या आयुष्यातील अखेरचा टप्पा हा त्यांच्या संपूर्ण राजकीय प्रवासाचा सार सांगणारा ठरला. दीर्घ काळ सत्तेच्या केंद्रस्थानी राहिल्यानंतरही त्यांची राजकीय घडामोडींबाबतची सक्रियता कमी झाली नव्हती. सरकार कोणाचेही असो, निर्णयप्रक्रियेत त्यांचा प्रभाव जाणवत राहिला. अनुभवी नेता, सत्ता-समीकरणे समजणारा रणनीतीकार आणि प्रशासनावर पकड असलेला व्यक्ती म्हणून ते शेवटपर्यंत ओळखले जात होते.
अखेरच्या काळात अजित पवार यांचे लक्ष राज्याच्या प्रशासनावर आणि राजकीय स्थैर्यावर अधिक केंद्रित होते. बदलत्या राजकीय परिस्थितीत सरकार टिकवणे, समन्वय राखणे आणि पक्षांतर्गत असंतोष सांभाळणे ही मोठी जबाबदारी त्यांच्यावर होती. अनेक बैठका, दौरे आणि चर्चा यामधून ते सातत्याने सक्रिय राहिले. त्यांच्या जवळच्या सहकाऱ्यांच्या मते, भविष्यातील राजकीय वाटचालीसाठी ते नवे पर्याय आणि रणनीती आखत होते.
राजकारणात इतकी वर्षे राहिल्यानंतरही अजित पवार यांची प्रतिमा पूर्णपणे स्थिर झाली होती असे म्हणता येणार नाही. काहींसाठी ते कठोर पण परिणामकारक प्रशासक होते, तर काहींसाठी ते वादग्रस्त आणि सत्ताकेंद्रित नेते होते. मात्र त्यांच्या निर्णयांचा परिणाम राज्याच्या राजकारणावर होत असे, ही बाब कोणीही नाकारू शकत नव्हते. समर्थक आणि विरोधक दोघेही त्यांच्या प्रभावाची दखल घेत.
अजित पवार यांच्या आयुष्यातील एक महत्त्वाचा पैलू म्हणजे त्यांची कार्यपद्धती. ते भावनिक भाषणांपेक्षा कामावर भर देत. समस्या समजून घेऊन त्यावर तात्काळ उपाय शोधणे ही त्यांची शैली होती. त्यामुळे काही वेळा ते कठोर वाटत असले, तरी प्रशासनाला गती मिळत असे. अनेक अधिकारी त्यांच्या कामकाजाच्या पद्धतीला आव्हानात्मक मानत, पण परिणामकारक असल्याचेही मान्य करत.
पश्चिम महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागावर अजित पवार यांचा प्रभाव दीर्घकाळ राहिला. सहकारी साखर कारखाने, दूध संघ, बँका आणि शिक्षणसंस्था यांच्या माध्यमातून त्यांनी या भागात मजबूत राजकीय पायाभूत रचना उभी केली. ग्रामीण राजकारणात हीच रचना निर्णायक ठरते. त्यामुळेच अनेक निवडणुकांत त्यांना आव्हान देणे विरोधकांसाठी कठीण झाले.
त्यांच्या राजकीय आयुष्यातील सर्वात मोठा विरोधाभास म्हणजे मुख्यमंत्रीपद. इतका अनुभव, जनाधार आणि प्रशासनाची समज असूनही मुख्यमंत्रीपद त्यांना कधी मिळाले नाही. तरीही त्यांनी या गोष्टीला आपला पराभव मानले नाही. उपमुख्यमंत्री म्हणून त्यांनी जेवढा प्रभाव वापरला, तो अनेक मुख्यमंत्र्यांइतकाच होता, असे अनेक राजकीय विश्लेषक मानतात. सत्ता टिकवणे आणि सरकार चालवणे या प्रक्रियेत त्यांची भूमिका निर्णायक ठरली.
अजित पवार यांच्याबाबत वेळोवेळी अफवा पसरल्या, गैरसमज झाले आणि चुकीची माहितीही पुढे आली. मात्र त्यांच्या प्रत्यक्ष राजकीय कार्यावर या गोष्टींचा फारसा परिणाम झाला नाही. अनुभव, संघटन आणि समर्थकांची साथ यामुळे ते या सगळ्यातून पुढे जात राहिले. राजकारणातील टिकाव आणि पुनरागमन हीच त्यांच्या प्रवासाची खास ओळख बनली.
बुधवार, २८ जानेवारी रोजी अजित पवार यांच्या आयुष्यातील दुर्दैवी आणि शेवटचा अध्याय लिहिला गेला. मुंबईहून चार्टर केलेले विमान बारामती विमानतळावर उतरत असताना अपघातग्रस्त झाले. धावपट्टीजवळ विमान कोसळल्यानंतर त्यांना तातडीने रुग्णालयात दाखल करण्यात आले, मात्र उपचारांपूर्वीच त्यांचा मृत्यू झाल्याची माहिती अधिकाऱ्यांकडून देण्यात आली. या दुर्घटनेने संपूर्ण महाराष्ट्र हादरून गेला. राजकीय मतभेद बाजूला ठेवून सर्व स्तरांतून शोक व्यक्त करण्यात आला.
त्यांच्या निधनानंतर राज्यभर शोककळा पसरली. विविध राजकीय पक्षांचे नेते, कार्यकर्ते, सामाजिक संघटना आणि सामान्य नागरिकांनी श्रद्धांजली वाहिली. महाराष्ट्राच्या राजकारणातील एक प्रभावी आणि अनुभवी नेता अचानक काळाच्या पडद्याआड गेल्याची भावना अनेकांनी व्यक्त केली. त्यांच्या जाण्याने निर्माण झालेली पोकळी सहज भरून निघणारी नाही, असे मत सर्वत्र ऐकू येत होते.
अजित पवार यांचा राजकीय वारसा केवळ पदांपुरता मर्यादित नाही. त्यांनी निर्माण केलेली संघटन रचना, प्रशासनावरची पकड आणि सत्ता-समीकरणे समजून घेण्याची क्षमता ही त्यांची खरी ओळख ठरते. त्यांच्या कार्यशैलीवर टीका झाली, वाद झाले, पण त्यांनी महाराष्ट्राच्या राजकारणाला दिशा देणाऱ्या निर्णयांत महत्त्वाची भूमिका बजावली, हे नाकारता येत नाही.
समर्थकांसाठी अजित पवार म्हणजे काम करणारा, थेट निर्णय घेणारा आणि अडचणीच्या काळातही मागे न हटणारा नेता. विरोधकांसाठी ते कठोर, वादग्रस्त आणि सत्ताकेंद्रित राजकारणी. या दोन टोकांच्या मध्येच त्यांची खरी प्रतिमा उभी राहते. राजकारणातील हे द्वंद्वच त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा भाग होते.
अजित पवार यांची जीवनकहाणी ही केवळ एका नेत्याची गोष्ट नाही, तर महाराष्ट्राच्या गेल्या तीन दशकांच्या राजकीय इतिहासाचा आरसा आहे. सत्ता, संघर्ष, टीका, पुनरागमन आणि प्रभाव या सगळ्यांचा अनुभव त्यांनी घेतला. ग्रामीण पार्श्वभूमीतून आलेला हा नेता शेवटपर्यंत राज्याच्या राजकारणाच्या केंद्रस्थानी राहिला.
आज ते आपल्यात नसले तरी त्यांच्या निर्णयांचे पडसाद, त्यांच्या राजकीय शैलीचे प्रभाव आणि त्यांच्या कार्याची छाप महाराष्ट्राच्या राजकारणात कायम राहील. अजित पवार हे नाव वादांसह, पण प्रभावी नेतृत्वाचे प्रतीक म्हणून इतिहासात नोंदले जाईल
लेकीसाठी 5000 रुपये जमा करा भविष्यासाठी 27 लाखांचा निधी मिळवा